Stres hormonu: kortizol hormonu nedir? Ne işe yarar?

tarihinde Yudum , Wengood yazarı tarafından güncellendi

Stres hormonları diyince akla ilk gelen hormonlardan biri olan "kortizol", böbrek üstü bezinizden (adrenal bez) üretilen ve vücudun strese tepki vermesine yardımcı olan bir hormondur. Fiziksel veya duygusal strese yanıt olarak salınır ve vücuda stres etkenine yanıt vermesi için ihtiyaç duyduğu enerjiyi sağlamak için kan basıncını, kalp atış hızını ve kan şekeri düzeylerini artırmaya yardımcı olur. Kortizol ayrıca metabolizmanın, bağışıklık fonksiyonunun ve iltihaplanmanın düzenlenmesinde rol oynar. Vücudun sağlıklı bir kortizol dengesine sahip olması önemlidir, ancak yüksek kortizol seviyelerine aşırı veya uzun süreli maruz kalmanın sağlık üzerinde olumsuz etkileri olabilir.

Stres hormonu: kortizol hormonu nedir? Ne işe yarar?
Özet

🧪 Kortizol hormonu nedir? 

Hormonlar, kanınız yoluyla organlarınıza, cildinize, kaslarınıza ve diğer dokularınıza mesajlar taşıyarak vücudunuzdaki farklı işlevleri koordine eden kimyasallardır. Bu sinyaller vücudunuza ne yapacağını ve ne zaman yapacağını söyler. Kortizol, adrenal bezler tarafından üretilen ve strese tepki olarak salınan bir hormondur. Vücudun metabolizmasını, kan basıncını ve bağışıklık sistemini düzenlemeye yardımcı olan bir steroid hormondur. Ayrıca vücudun stresle başa çıkmasına yardımcı olur ve bazen “savaş ya da kaç” hormonu olarak adlandırılır. Kortizol yaygın olarak ise, “stres hormonu” olarak bilinir. Bununla birlikte, vücudunuzun stres tepkisini düzenlemenin yanı sıra vücudunuzda birçok önemli etkisi ve işlevi vardır.

Kortizol, adrenal bezlerinizin ürettiği ve saldığı bir glukokortikoid hormondur. Glukokortikoidler bir tür steroid hormondur. Tüm vücut dokularınızdaki iltihaplanmayı bastırırlar ve kaslar, yağ, karaciğer ve kemiklerinizdeki metabolizmayı kontrol ederler. Glukokortikoidler ayrıca uyku-uyanıklık döngülerini de etkiler.

Dikkat: çok fazla kortizol vücut üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir. Vücut uzun süreli kronik streste, kortizol yüksekliği, vücudun "stresli ve gergin" olmasına neden olabilir. Yüksek kortizol seviyeleri, artan kan basıncı, kilo alımı, kaygı, depresyon ve uykusuzluk gibi çok çeşitli fiziksel ve zihinsel sağlık sorunlarına yol açabilir.

⚙️ Kortizol hormonu ne işe yarar? 

Kortizol hormonunun genel sağlığınız üzerinde bir çok rolü vardır. Vücudunuzdaki hemen hemen tüm dokularda glukokortikoid reseptörleri bulunur. Bu nedenle, kortizol vücudunuzdaki hemen hemen her organ sistemini etkileyebilir:

  • Sinir sistemi
  • Bağışıklık sistemi
  • Kardiyovasküler sistem
  • Solunum sistemi
  • Üreme sistemleri (dişi ve erkek)
  • Kas-iskelet sistemi
  • Örtü sistemi (cilt, saç, tırnaklar, bezler).

kortizol hormonu kimyasal açılımı resmi

Kortizol hormonu görevleri

👉 Vücudunuzun strese karşı tepkisini düzenleme: Stres zamanlarında, vücudunuz adrenalin gibi “savaş ya da kaç” hormonlarını serbest bıraktıktan sonra kortizol salgılayabilir, böylece alarmda kalmaya devam edersiniz. Ayrıca kortizol, stres zamanlarında hızlı enerji için karaciğerinizden glikoz (şeker) salınımını tetikler.

👉 Metabolizmanın düzenlenmesi: Kortizol, vücudunuzun enerji için yağları, proteinleri ve karbonhidratları nasıl kullandığını kontrol etmeye yardımcı olur.

👉 Enflamasyonu bastırmak: Kısa hamlelerde, kortizol enflamasyonu sınırlayarak bağışıklık sistemini güçlendirebilir. Aynı zamanda, sürekli olarak kortizol seviyesindeki yükseklik sonrasında vücudunuz kanınızda kortizol yüksekliği bulunmasına alışabilir, bu da iltihaplanmaya ve bağışıklık sisteminin zayıflamasına neden olabilir.

👉 Kan basıncını düzenleme: Kortizolün insanlarda kan basıncını düzenlemesinin kesin yolu belirsizdir. Bununla birlikte, yüksek kortizol seviyeleri yüksek tansiyona neden olabilir ve normalden düşük kortizol seviyeleri düşük tansiyona neden olabilir.

👉 Kan şekerini artırma ve düzenleme: Normal koşullar altında kortizol, kan şekerinizi düzenlemek için pankreasınızın ürettiği bir hormon olan insülinin etkisini dengeler. Kortizol, depolanmış glikozu serbest bırakarak kan şekerini yükseltirken, insülin kan şekerini düşürür. Kronik olarak veya uzun süre yüksek kortizol seviyelerine sahip olmak, kalıcı yüksek kan şekerine (hiperglisemi) yol açabilir. Bu, Tip 2 diyabete neden olabilir.

👉 Uyku-uyanıklık döngünüzü kontrol etmeye yardımcı olmak: Normal koşullar altında, akşamları uykuya daldığınızda daha düşük kortizol seviyelerine ve sabah uyanmadan hemen önce en yüksek kortizol seviyelerine sahipsiniz. Bu, kortizolün uyanıklığın başlamasında önemli bir rol oynadığını ve vücudunuzun sirkadiyen ritminde rol oynadığını gösterir.

⚠️ Optimum kortizol seviyeleri, yaşam ve çeşitli vücut fonksiyonlarını sürdürmek için gereklidir. Sürekli olarak yüksek veya düşük kortizol seviyelerine sahipseniz, genel sağlığınız üzerinde olumsuz etkileri olabilir.

Normal kortizol değeri kaç olmalı? 

Kanınızdaki, idrarınızdaki ve tükürüğünüzdeki kortizol seviyesi normalde sabahın erken saatlerinde zirve yapar, gün boyunca düşer ve gece yarısı civarında en düşük seviyesine ulaşır. Gece vardiyasında çalışıyorsanız ve günün farklı saatlerinde uyuyorsanız bu model değişebilir.

Kanınızdaki kortizol düzeylerini ölçen çoğu test için normal aralıklar şunlardır:

  • 06:00 - 08:00 : Desilitre başına 10 ila 20 mikrogram (mcg/dL).
  • 16:00 civarında: 3 ila 10 mcg/dL.

Normal aralıklar laboratuvardan laboratuvara, zamandan zamana ve kişiden kişiye değişebilir. Bir kortizol seviyesi testi yaptırmanız gerekiyorsa, sağlık uzmanınız sonuçlarınızı yorumlayacak ve daha fazla test yaptırmanız gerekip gerekmediğini size bildirecektir.

⬆️ Kortizol yüksekliği

Uzun bir süre boyunca anormal derecede yüksek kortizol seviyeleri (hiperkortizolizm) yaşamak, genellikle nadir görülen bir durum olan Cushing sendromu olarak kabul edilir. Cushing sendromunun semptomları, kortizol seviyelerinizin ne kadar yüksek olduğuna bağlıdır. Normalden yüksek kortizol düzeylerinin yaygın belirti ve semptomları şunları içerir:

  • Kilo alımı, özellikle yüzünüzde ve karnınızda.
  • Omuz bıçaklarınız arasında yağ birikintileri.
  • Karnınızda (göbek) geniş, mor çatlaklar.
  • Üst kollarınızdaki ve uyluklarınızdaki kas zayıflığı.
  • Genellikle Tip 2 diyabete dönüşen yüksek kan şekeri.
  • Yüksek tansiyon (hipertansiyon).
  • Aşırı kıllanma (hirsutizm).
  • Zayıf kemikler (osteoporoz) ve kırıklar.

⬇️ Kortizol düşüklüğü 

Böbreklerin hemen üzerinde bulunan adrenal bezlerinin kortizolu yeteri kadar salgılayamamasına bağlı olarak Addison hastalığı ortaya çıkar. 

Normalden düşük kortizol seviyeleri veya adrenal yetmezlik belirtileri şunları içerir:

💁‍♀️Kortizol hormonu nasıl dengelenir? 

İyi haber şu ki, kortizol seviyelerini dengelemeye ve stresi azaltmaya yardımcı olacak yollar var. Doğal yoldan, kortizol seviyenizi kontrol altında tutmanıza yardımcı olacak bazı ipuçları:

1) Yeterince uyuyun 💤

Uyku, kortizol de dahil olmak üzere vücuttaki hormonların sağlıklı dengesini korumak için gereklidir. Her gece 7-8 saat uyumaya çalışın ve tutarlı bir uyku programına bağlı kaldığınızdan emin olun.

🔗 Gece anksiyetesi | Uyku öncesi düşünceler nasıl geçer?

2) Stresi azaltın 💆🏻‍♀️

Stres, kortizol salınımını tetikleyebilir, bu nedenle stres yönetimi tekniklerini uygulamak önemlidir. Stres seviyenizi azaltmak için meditasyon, yoga ve nefes egzersizleri gibi aktiviteleri deneyin.

🔗 Stres yönetimi | Stresle baş etme yöntemleri

3) Düzenli egzersiz yapın ⛹️‍♀️

Yoga eğitmeni Aslı Gülaydın, daha önce düzenli hareket ve ardındaki matematiği bize anlatmıştı. Egzersiz, stresi azaltmaya ve kortizol düzeylerini dengelemeye yardımcı olabilir. Günde en az 30 dakika fiziksel aktivite hedefleyin.

4) Sağlıklı beslenin 🍏

Meyveler, sebzeler ve sağlıklı yağlar açısından zengin bir diyet yemek, hormonları dengelemeye ve kortizol düzeylerini düşürmeye yardımcı olabilir. İşlenmiş gıdalardan, ilave şekerlerden ve rafine karbonhidratlardan kaçının.

🔗 Sezgisel beslenme nedir? | Diyet zihniyetinden kurtulmak

5) Kafein ve alkolü sınırlayın 🚫

Kafein ve alkol hem kortizol seviyelerini artırabilir hem de uyumayı zorlaştırabilir. Her ikisinin de alımını sınırlamaya çalışın.

6) Takviye alın 💊

Kortizol seviyelerinizin dengesiz olduğunu düşünüyorsanız, hormonlarınızı dengelemeye yardımcı olması için omega-3 yağ asitleri, probiyotikler ve B vitaminleri gibi takviyeleri almayı düşünün.

💯 İlginizi çekebilecek diğer içerikler; 

🔗 Zayıflamak için en kolay yöntemler (“kilo vermek istiyorum”)

🔗 Yemekten önce meyve yemek sağlık mı? | Meyve nasıl yenmeli?

🔗 Cilde iyi gelen besinler Top 7 | Doğru beslenme = Güzel cilt

🔗 Kabız yapan yiyecekler | Bu 15 şeyden uzak durun!

Yazar notu: Belirtileri gözlemlemek her zaman kolay değil. 

Bu ipuçlarını izleyerek ve yaşam tarzı değişiklikleri yaparak kortizol seviyenizi kontrol altında tutmanıza ve stresi azaltmanıza yardımcı olabilirsiniz. Kilo alımı, yorgunluk ve ruh hali değişiklikleri gibi yüksek kortizol seviyeleri belirtileri yaşıyorsanız, doktorunuzla konuşmanız da önemlidir.

🤗"KENDİNİ DİNLE, KABUL ET VE MUTLU OL! HEMEN ŞİMDİ, BAŞLA..."
#BornToBeMe

Kaleme alan Yudum , Wengood yazarı

🤩Hayatımı fiziksel ve zihinsel harekete adadım. 🖋️Yazmayı, 💭düşünmeyi, 📖okumayı ve 🔎araştırmayı çok seviyorum. 😺💕🧘‍♀️Kedim ve yoga matım vazgeçilmezim.

En yeni makaleler

Kendinden şüphe etmene neden olan 16 gaslighting cümlesi

Gaslighting, aşırıya kaçıldığında kurbanları gerçeklik algılarını sorgulamaya ve akıllarını kaybettiklerine inandıkları noktaya kadar zorlamaya iten bir duygusal manipülasyon biçimidir. Şimdi, bu duygusal istismar yöntemi romantik ilişkilerde sıklıkla ortaya çıksa da, yalnızca aşka özgü değildir. İş hayatı, arkadaş çevresi, akrabalar da farkında olmasa da bunu yapabiliyor. Gaslighting belirtilerini tespit etmek her zaman kolay değildir, çünkü bu bir tür gizli duygusal istismar olarak kalır. Bu yüzden sadece bir uyarı olarak, bunlardan herhangi birini duyarsanız, sınırlarınızı korumanız gerektiğini bilin.

Öz Bakım Nedir? | Psikolog Mine Yücel anlatıyor...

Mutluluk ve iyi hissetmek, doğrudan kendine iyi bakmayı bilmekten geçiyor. Kendine bakmak ise bütünsel bir vizyon ile mümkün. Öz bakım; zihin, beden ve ruh sağlığı ile ilişkilidir. Öz bakım nedir?, Öz bakım bileşenleri nelerdir? aşağıda detaylıca açıklıyor olacağım. Ayrıca öz bakımın her bir boyutundan bahsedip herbirine yönelik öz bakım aktiviteleri sıralayacağım.

Magnezyum takviyesi almak | Hangi magnezyum, nasıl kullanılır?

Son birkaç yılda popülerlik kazanan 💊 besin takviyesi listesine "magnezyum" ekleyin. Onlarca yıldır besin takviyesi koridorunun temel taşı olan MG, magnezyum vücudun 300' den fazla biyokimyasal reaksiyonunda yer alır ve sağlıklı kas ve sinir fonksiyonlarının gerekli bir mineralidir. Son zamanlarda, melatonine alternatif bir uyku ilacı veya COVID-19 salgını sırasında bağışıklık sistemini güçlendirmenin bir yolu olarak bir dizi sağlık amacı için kullanıldı ve "günlük olarak magnezyum takviyesi almak" merak edilir oldu. Magnezyum takviyesi alınmadan önce akla bir dizi soru geliyor! Hangi magnezyum takviyesi alınmalı? Hangi dozlarda, nasıl tüketilmeli? Hepsi kısaca bu içerikte!

Magnezyum eksikliğine ne iyi gelir? | Magnezyum eksikliği

Magnezyum, vücudunuzda en çok bulunan 4. mineral! Hem bedensel hem de ruhsal sağlığımız için gerekli bir mineral olan magnezyumun eksikliği nadir yaşanan bir durum değil. Peki magnezyum eksikliği nedenleri nedir?, Magnezyum eksikliği belirtileri nasıl ayırt edilir?, ve son olarak, Magnezyum eksikliğine ne iyi gelir? hepsi bu içerikte!

Kirpik besleyici en iyi yöntem: kirpik detoksu

Kirpik diplerinizde kalan göz makyajı kalıntıları kirpiklerinize zarar verir. Bakım ürünlerini düzenli olarak uygulamaya hangimizin zamanı var bilmiyorum, Bu yüzden, oldukça etkili ve doğal bir yöntemden bahsetmek istiyorum. Güzellik ve bakım trendleri arasında bu ara kirpik detoksu uygulaması çok konuşuluyor. Temiz bir maskara fırçası, kirpik besleyici maskara tercih etmek gibi temel prensipler dışında kirpiklerinize iyi bakabilmek için çeşitli bakım ürünlerini, doğal yağları ve kirpik bakım yöntemlerini keşfetmek için aşağıya kaydırın!

Neden psikoloğa gitmeliyiz? | Psikolojik destek almak

Psikoloğa gitmeye karar vermekte zorlanıyorsanız doğru yerdesiniz. İster kaygı, ister anti sosyal davranış eğilimi, ister acı bir kayıp veya aşmakta zorlandığınız bir takım olumsuz deneyimler söz konusu olsun, psikolog bir çözüm olabilir. Modern yaşam çeşitli psikolojik zorluklarla emin olun her birimizi bazen yorabiliyor. Bu durumda iyi hissetmek için yardım almak istemek kadar doğal bir şey olamaz! Terapi sürecinde profesyonel bir çift göz, bir adım geri atmanıza ve hayatınıza veya kendinize daha sağlıklı ve objektif şekilde yaklaşabilmenize izin verecektir. Peki, hangi durumlarda psikoloğa gitmeliyiz?

Kafaya takmaya değmeyecek 8 şey | Mutlu olma sanatı

Mutluluk için en temel şey kendini tanımak, olduğun gibi kabul etmek ve kendinle uyumlu olmak! Bu yolda ilerleyebilmek için kafaya takmaman gereken şeyler var! Çünkü hayat bazı şeyleri önemsemek için çok kısa! Örneğin, başkalarının ne düşündüğü… Daha fazla önem vermediğim için çok daha iyi hissettiğim 8 şeyi sıraladım. Beni dinle, sal gitsin!

Bilişsel çarpıtmalar : Olumsuz otomatik düşünceler ve ruh sağlığı

Bazı düşünceler zihnimizde çarpık kodlandığında, sosyal ilişkiler, ruh sağlığı ve iyi hissetme hali olumsuz etkilenebiliyor. Yani bir türlü mutlu veya tatmin hissedemiyorsanız, psikolojide "olumsuz otomatik düşünceler" olarak da geçen bilişsel çarpıtma kavramını keşfetmeniz gerektiğine inanıyorum. Bilişsel çarpıtmalar; gerçeğin size doğru olmayan şekilde yansımasıdır. Ve bu yanlış yansıma sonucu kendinizi, içinde iyi hissetmediğiniz davranışlar veya tepkiler sergilerken bulabilirsiniz. İşlevsel kararlar verebilmek, düşünce hataları, otomatik düşünceler, bilişsel çarpıtmalar veya bilişsel önyargılar nedir anlamak ve onları farkedebilmekle mümkün. Keyifli bir içerik sizi bekliyor!

Serotonin: mutluluk hormonu olarak bilinen hormon

Serotonin hormonu vücudumuzda kendiliğinden sentezlenen ve beyinde üretilen bir kimyasal maddedir. Bu kimyasal madde beyin tarafından üretilen sinyallerin sinir sistemindeki iletimini besleyen bir molekül. Bu yüzden, vücudumuzun çalışmasının koordinasyonunu sağlayarak, günlük hayatımızda ve düşüncelerimizde düzeni sağlamak için önemli bir rol oynuyor. Bu hormonun düşük veya yüksek seviyeler olduğu durumlarda fizyolojik veya psikolojik sorunlar ortaya çıkarabiliyor. Serotonin hakkında bilmeniz gereken her şey bu içerikte!

Sarılmak nasıl hissettirir? Sarılınca salgılanan hormon!

Sarılma eylemi ve oksitosin hormonunun beden ve zihnimize etkilerini mı merak ediyorsunuz? Birini kucaklamak hem fiziksel sağlık hem de moral ve ruh sağlığı için birçok faydaya sahip! Bunun bilimsel açıklaması: sarılınca salgılanan hormon, "oksitosin hormonu". Sarılma anında bedenimizde ve zihnimizde neler olur? sorusuna keyifli bir içerikle cevap veriyoruz.

İyi hissetmek için sosyal medyada da sana eşlik edelim mi?

Psikologlar ve Koçlar ile buluşmalardan oluşan RDV Coaching serisini takip edin!

🎧 Spotify

İşe gidip gelirken, yürüyüşe çıkarken, yemek yaparken veya yerken, uyumadan önce veya sabah kahvaltıya eşlik etsin diye... Kendinle biraz kaliteli vakit geçirmek için koçlarla ve psikologlarla her hafta işlediğimiz konuları takip et!

Spotify üzerinden RDV Coaching serimizi Podcast şeklinde takip edebilirsiniz!

🎥 Youtube

Youtube'da boş boş dolanmaktan bıkanlara müjde! Kanala 💜abone ol , 🔔 bildirim zilini aç ve tabii, 👍videoları beğenmeyi ve ✍🏻 bize yorumlardan ulaşmayı unutma!

RDVCoaching serisi video hali!

Ve daha fazlası... Örneğin; Aslı ile Yoga seansları

Ayrıca dergide olup bitenleri Instagram ve Pinterest üzerinden sürekli paylaşıyoruz!

Dergide neler olup bittiğini sosyal medya paylaşımlarımızdan da takip edebilirsin! En sevilen içerikler, günlük mutluluk, destek ve motivasyon dozları! Kısacası kız kardeşlerin asla kaçırmaması gerekenler!

Instagram📸

📍Pinterest