Savunma mekanizmaları: Zihnimizin çizdiği sınırlar hakkında her şey

Ben sürekli bir şeylerden kaçıyorum, mesela e-postalarım hep birikir ve cevap vermemek için elimden gelen her şeyi yaparım. Eğer cevap verirsem, bu birileriyle iletişim halinde olmam anlamına gelir ve bu stresten kaçınmaya eğilimliyim. Evet, bu zihnimizin savunma mekanizmasının iyi bir örneği! Zihnin buna benzer başka yöntemleri de vardır : inkar etmek , erteleme, geçmişe çekilme, kafada kurmak vb. Peki zihnin bu yönü nasıl çalışıyor ? Neden varlar ve ne işe yararlar? Hadi beraber bakalım !

Özet

Psikolojide savunma mekanizmaları nedir?

Psikanalizin babası Sigmund Freud🧐 savunma mekanizmaları denince yine ilk kez terimi kullanan kişi olarak karşımıza çıkıyor. 

Bu savunma mekanizmaları kavramı Freud tarafından fark edildi belki ama, bu teoriyi geliştiren ve teorileştiren kişi, kızı Anna Freud’dur. Onun çalışmaları sayesinde savunma mekanizmaları örnekleri ve zihnin çizdiği sınırlar ✋hakkında fikir sahibiyiz.

Savunma mekanizması nedir? 

Tıpkı vücudun savunma mekanizmaları olan bağışıklık sistemi gibi, psikoloji-savunma mekanizmaları arasında da böyle bir ilişki vardır. Savunma mekanizmaları kişinin kendisini olumsuz duygu ve düşüncelerin vereceği zararlardan korumak adına bilinçsizce gerçekleştirdiği zihinsel eylemlerdir. Örnek olarak; Başkalarının duygularımız veya davranışlarımız üzerinde yarattığı etki karşı tepki oluşturma olabilir ve saldırganlık ile kendimizi korumak için her şeyi yapabiliriz.

Savunma mekanizmaları örnekleri nelerdir?

Savunma mekanizmalarımızı tanımak, olumsuz bir duygu hissettiğimizde bazı davranışlarımızı tanımayı öğrenmek için gereklidir. 

👉Herhangi bir psikolojik destek ile bu mekanizmaları bir uzman ile keşfetmeye de çalışabilirsiniz. BDT (Bilişsel Davranışçı Terapi) ve daha bir çok terapi yöntemi ile basitçe kendinize gittikçe daha hakim hissetmeye başlayabilirsiniz. 

Kaçma

Daha önce de söylediğim gibi, ben böyle durumlarda kaçınmaya eğilimliyim. Aslında bu mekanizma şöyle çalışır: "Bu stresli durumdan mümkün olduğunca kaçıyorum 😅". Yaygın olan davranış genellikle ertelemedir. Bununla birlikte, sorunun kendinden kaybolmadığı açıktır, çünkü bundan kaçındığımız için sorunun kendisiyle ilgilenmeyiz. Ayrıca, bir çığ gibi büyüme riskini de taşır.

👉Birikmiş e posta örneğinden devam edelim. Aslında ne kadar iyi hissedersem o kadar üstüne gidebilirim. Çünkü postalarımı kontrol etmedikçe onun sorumluluğu üzerimde bir yük olarak beni stres altında bırakmaya devam edecek 😨…

Yadsıma - İnkar

İnkar mekanizması genelde yas durumlarında gözlemlenir. Bu mekanizma şu şekilde özetlenmiştir: "Bunun başıma gelmiş olması imkansız". 🙅‍♀️Sevdiğimiz birini kaybettiğimizde, ya da zorlandığımız çoğu konuda bunu yapabiliriz. İşte bir noktada kaçınmanın ötesine geçiyor, ve tamamen inkar etme eğilimde oluruz.

👉Örneğin,bir işi teslim etmek için sınırlı bir süremiz var. Kendimizi işin iyi gittiğine, bir şekilde hallolacağına ikna edip işle ilgilenmeyi tamamen reddedebiliriz. Bu tipik olarak inkar mekanizmasıdır 😅!

Mantığa bürüme - bahaneler üretme ( Rationalization )

Bu mekanizmanın temel sloganı "Bu benim suçum değil çünkü ..."dür . Başımıza gelen sorun için bir dizi mantıklı sebep aramaya eğilimli olabiliriz. Suçluluk duygusu ve ondan kaçınmak için bire birdir. Sorumluluğu üzerimize almamak için dış etkenleri suçlamaya yöneliriz 😬 ama bu nedenle hatalarımıza açık yüreklilikle bakma şansını kaybetmiş oluruz. Psikoloji alanında bir araştırmacı olan Saul McLeod, hatalarımızı kabul etmemek için mantıklı sebepler aramamızın kendi yalanlarımıza inanmaya kadar varabileceğini iddia eder.

👉 Örneğin bir randevuya geç kaldık ve bu tamamen bizim hatamız. Gerekçelendirmek için hemen bir bahane buluruz ve otobüsümüzün geciktiğini söyleyebiliriz. İşte aslında tam burada tutarsız davranmış oluruz çünkü aslında bir önceki otobüsü de bekleyebilirdik.

Yer değiştirme

Çok rastlanan bir savunma mekanizması olan erteleme, olumsuz duygularımızı ertelemek için gizli bir hedef yaratmayı kapsar ve buna bağlı stresimizi de ertelemeye yöneltir bizi. 😞Tabiki öfkemizi ve endişemizi kontrol altına almak çok kolay değildir, fakat bunu nasıl yapacağımızı öğrenirsek her şey daha kolay olabilir ve kurduğumuz ilişkilerin toksik olma riskini ortadan kaldırmış oluruz.

👉 Örneğin yıllardır, öfkemi başkalarına yansıtarak kendimi aslında bir olay yaşadığım an değil onu erteleyerek başka anlarda patlamaya ittim. bu genelde  ailem ya da eşim olur. İş yerinde bir müşteri canımı mı sıktı? Tüm duygularımı içimde tutarak erteler, eve geldiğimde sevdiğim insanlara patlarım.

Bastırma ( Repression )

Hepimizin hayatında aklımıza geldikçe bizi rahatsız eden olaylar, insanlar, durumlar olmuştur 😥… Zihnimiz hafızaya karşı bir gard alır ve bastırarak bizi rahatsız eden hatıralardan uzak durmamıza neden olur.

👉Örneğin,çocukluğumuzda utandığımız bir hatıra aklımıza geldiğinde bastırma mekanizması çalışabilir.  😳 Bahsedilen deneyim o kadar travmatik olmuştur ki, o hatıranın bizde yarattığı hislerden kasıtlı olarak kaçınmaya çalışırız.

Karşıt Tepki Geliştirme

Anna Freud bu durumu “tersine inanma” olarak ifade etmektedir. Bu mekanizmayı anlayabilmek zordur, çünkü duygusal açıdan çok karmaşık olabilir.  Birinin davranışına karşı aslında vermek istediğimiz tepkinin tam tersini vermek gibi açıklayabiliriz. Daha iyi anlamak için bir örnekle bakalım :

Diyelim ki kız kardeşimizi kıskanıyoruz, ama bu duygunun güzel bir duygu olmadığının da farkındayız.Bu hissi elimizden geldiğince bastırır ve davranışlarımızı kontrol etmeye çalışırız. Ona kıskançlığımızı hissettirmek yerine, fazla ilgi gösterir ve gereğinden fazla yakınlık kurmaya çalışırız.

Aslında yaptığımız hareket olumlu görünse bile, bu duygu her zaman kıskançlık olarak zihnimizde işaretlenir. 😓 …

Gerileme ( Regression )

Büyük bir endişe ya da duygusal çatışma ile karşılaştığımızda zihnimizin verdiği tepkidir. Daha iyi hissetmek için çok önceki davranışlarımıza dönmeye çalışırız. Bir çocukken, ihtiyaçlarımız kolayca yerine getirilebiliyordu, o zaman o zamana dönelim gibi bir yaklaşım içerir.

👉Diyelim ki iş yerinde çok sorunlu bir durum var. Bu sorun bizi o kadar rahatsız ediyor ki onu çözmek yerine hasta oluyoruz. Böylece evde yatağımızda kalabilir ve bize ilgi gösterecek insanların sevgisine kolayca ulaşıp kendimizi şımartabiliriz😔…

Yansıtma ( Projection ) 

Yansıtma aslında basit çalışan bir mekanizmadır. Biri hakkında hissettiğimiz şeyleri, o kişiye yansıtmak yerine başka bir ilişkimize yansıtırız.  Öte yandan, yansıtma mekanizmasını sık sık kullanmamız kendimize olan güvenimizin kırıklığına işaret eder.

👉Örneğin ciddi bir hastalık için tedavi altındayız. Agresif veya eleştirel olarak etrafımızdaki tıbbi ekip hakkında bir korku geliştirebiliriz ve bu endişe hissini çevremizdeki başka insanlara yansıtırız ve onlara sinirlenebiliriz.


Bu birey savunma mekanizmalarını bağışıklık sisteminin ana elemanları olarak düşünebiliriz 🤯. Fakat psikolojik savunma mekanizmalarının bunlarla sınırlı olduğu kabul edilemez.

Örneğin; Farklı düşünceleri veya hayatımızın bölümlerini ayırmaktan oluşan “BÖLÜNME” veya olumsuz davranışları olumlu noktalarla doldurarak “ÖDÜNLEME (TELAFİ ETME)”. “MİZAHLAŞTIRMA ( HUMOUR) veya ŞAKAYA VURMA”, aynı zamanda stresli veya utanç verici bir durumu etkisiz hale getirmesi adına önemki bir savunma mekanizmas ifade etmektedir. “KENDİNE YÖNELTME”, “ÖZDEŞİM KURMA”, kişilerin olumsuz durumlardan korunmak için başvurduğu diğer mekanizmaları.


Savunma mekanizmaları ne işe yarar?  

Savunma mekanizmalarımızı, kendimizi tehdit altında hissettiğimizde zihnimiz kendini korumak için bilinçsizce devreye sokar. 👀 İş yerinde, bir aile çatışmasında, romantik ilişkiler içinde ... bu psikolojik savunma mekanizmalarının kullanıldığı birçok durum vardır ! Bu aynı zamanda yüksek stres hissettiğimizi ve yeteneklerimizden şüphe duyduğumuzu yansıtıyor olabilir. 😥Kötü hissetmekten kaçınmak için savunma mekanizmamızı canlı tutuyoruz yani.

Telafi mekanizması

Yani aslında özetle zihnimizin bu mekanizmaları kullanması gayet normaldir. Bununla birlikte, hislerimizi bastırmaya ve onlardan kaçınmaya çalıştıkça daha da negatif bir duygu durumda bulabiliyoruz kendimizi. Duygularımızın , endişelerimizin, korkularımızın adını koymadıkça çok daha güçlü bir şekilde üstümüze gelme riski taşıyorlar.

🙌 İşte bu nedenle, bilinçsiz savunma mekanizmalarımızı belirlemek, tanımak vedavranışlarımızı analiz etmek için içinde bulunduğumuz duruma bir adım geriden bakabilmek çok önemlidir.

Bu makaleler de ilgini çekebilir; 

🔗 Ücretsiz psikolojik destek almak mümkün mü?

🔗Maslow'un ihtiyaçlar piramidi 

Yazar notu: savunma mekanizmalarını bireylerin kendi hikayeleri belirliyor

Hepimizin savunma mekanizmaları vardır ve bu gayet sağlıklı bir dürtü!

Ancak dikkatli olmalıyız çünkü, bu dürtüler bazen iş hayatımıza, ailemizle olan ilişkimize veya romantik ilişkilerimize zarar verebilir.. Sağlıklı iletişim kurmamızı engelleyebilir.

👉 İlişkilerinizde gerginliklere neden olan bir davranış tekrarı fark ettiyseniz ve bundan kurtulmak istiyorsanız, savunma mekanizmalarınızı anlamak ve daha sağlıklı ilişkiler kurmak için psikolog desteğine başvurabilirsiniz.

🤗"KENDİNİ DİNLE, KABUL ET VE MUTLU OL! HEMEN ŞİMDİ, BAŞLA..."
#BornToBeMe

Kaynak

Psikoloji Sözlüğü, 2018, Savunma Mekanizmaları

McWilliams N., (2013). Psikanalitik Tanı, Klinik Süreç İçinde Kişilik Yapısını Anlamak, Psychoanalytic Diagnosis, (Kalem E, Çev.), (Üçüncü Baskı), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Kaleme alan
Yudum , Wengood yazarı

🤩Hayatımı fiziksel ve zihinsel harekete adadım. 🖋️Yazmayı, 💭düşünmeyi, 📖okumayı ve 🔎araştırmayı çok seviyorum. 😺💕🧘‍♀️Kedim ve yoga matım vazgeçilmezim.

En yeni makaleler

Toksik ilişkiden kurtulmak için 3 adım

Sağlıklı ve mutlu ilişkiler her iki tarafın da kendini içinde rahat hissedebildiği il...

Hemen oku

Sürekli yanlış kararlar vermek (neden böyle oluyor?)

Hayat seçimlerden oluşur ve her seçim bir vazgeçiştir. Seçimlerimizden bazıları diğer...

Hemen oku

Sarılmak iyi hissettirir! Oksitosin hormonu mucizesi

Sarılmak insana mutluluk verir. Birini kucaklamanın hem sağlık hem de moral için birç...

Hemen oku

“Neden çekingenim?” Utangaçlık nasıl yenilir? (6 madde)

Utangaçlık, utanma duygusu, kişinin çevresi ile iletişimine engel olur. Topluluk önün...

Hemen oku

Narsistler değişir mi? Narsistler düzelir mi?

Narsist bir insanla tanışıp onu sevmiş bulunduysanız, muhtemelen yukarıdaki soru aklı...

Hemen oku

Panik atak kontrol altına alınabilir mi? Ne yapmalı?

Panik atak geçirenler bilir; çarpıntı, terleme, titreme, nefessiz kalma hissi, göğüs ...

Hemen oku

Hayal kırıklığı yaşamaktan korkmak (benim hikayemden notlar)

Hayal kırıklığına uğramaktan korkuyorum. Başarısız olmaktan korktuğum için hiçbir şey...

Hemen oku

Romantik ilişkilerde iletişim: pozitif dil ve önemi

Bir keresinde bir arkadaşım bana; çiftlerin bir kar küresinin içi gibi olduğunu söyle...

Hemen oku

Gülme krizi: neden olur? İnsan neden gülme krizine girer?

En olmayacak yerde bir anda içinizden gülmek geliyor ve kendinizi tutamıyor musunuz? ...

Hemen oku

Narsist sapkını tanımak için 10 ipucu

Patronunuz, eşiniz, veya sevdiğimiz bir yakınımız... Gün gelir hepimiz narsist bir sa...

Hemen oku

Bizi takip edin!

Sosyal medya hesaplarımızı takip etmeyi unutmayın! Böylece yeni makalelerimizden anında haberdar olabilirsiniz!